Việc xã Thạch Hà xây dựng phương án sắp xếp từ 31 thôn hiện nay xuống còn 14 thôn không chỉ là yêu cầu về tổ chức bộ máy ở khu dân cư mà còn là bước đi tất yếu trong tiến trình đổi mới mô hình quản trị địa phương sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp.

Nhìn lại lịch sử hình thành, nhiều thôn trên địa bàn được hình thành từ nhiều giai đoạn khác nhau, gắn với điều kiện dân cư, sản xuất và yêu cầu quản lý của từng thời kỳ. Thực tế này từng phù hợp với điều kiện quản lý trước đây. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi bộ máy chính quyền các cấp đang được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, hiện đại và hiệu quả hơn thì việc duy trì quá nhiều thôn với quy mô nhỏ lẻ đã bộc lộ những bất cập.

Thực hiện các chủ trương của Trung ương về tinh giản hướng tới hiệu lực, hiệu quả, tỉnh Hà Tĩnh đã có nhiều nỗ lực song số lượng thôn, tổ dân phố chưa đảm bảo quy mô theo quy định vẫn đang chiếm tỷ lệ lớn (91,37%).

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, xã Thạch Hà được hình thành trên cơ sở hợp nhất Thị trấn Thạch Hà, xã Thạch Long và xã Thạch Sơn trước đây, tạo nên một không gian phát triển rộng lớn hơn cả về diện tích, dân số và tiềm năng kinh tế - xã hội. 

Trong khi quy mô của xã đã thay đổi căn bản thì hệ thống 31 thôn vẫn đang là một áp lực đối với địa phương trong công tác quản lý và đầu tư khi có đến 27 thôn không đảm bảo quy mô dân số theo quy định. Bên cạnh đó, địa giới đơn vị hành chính cấp xã đã thay đổi nên các thôn trên địa bàn cũng cần phải được rà soát tổng thể và tổ chức lại phù hợp. 

Ngoài ra, với một xã có quy mô lớn nhưng tồn tại tới 31 đầu mối thôn đồng nghĩa với việc phải duy trì số lượng lớn người hoạt động không chuyên trách, người trực tiếp tham gia hoạt động, nhiều tổ chức tự quản, nhiều cuộc họp, nhiều đầu mối triển khai nhiệm vụ. Điều này không chỉ làm gây áp lực cho ngân sách mà còn khiến việc chỉ đạo, điều hành thiếu tập trung, đồng bộ. 

Do đó, có thể khẳng định rằng, việc thực hiện sắp xếp, tổ chức lại thôn gắn với việc kiện toàn, giải quyết chế độ, chính sách đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách, người trực tiếp tham gia hoạt động ở thôn trên địa bàn là vô cùng cần thiết và cấp bách trong giai đoạn hiện nay.

Việc giảm từ 31 thôn còn 14 thôn sẽ tạo ra những khu dân cư có quy mô dân số lớn hơn, nguồn lực mạnh hơn và điều kiện phát triển đồng đều hơn. Khi đó, công tác quản lý dân cư, quản lý đất đai, xây dựng nông thôn mới, giữ gìn an ninh trật tự và triển khai các chủ trương của cấp trên sẽ thuận lợi hơn rất nhiều.

Một trong những lợi ích quan trọng nhất của việc sắp xếp là nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Thay vì phân tán nguồn lực cho nhiều đơn vị nhỏ, địa phương sẽ tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ thôn có năng lực, trình độ và uy tín cao hơn. Chất lượng hoạt động của chi bộ, ban công tác mặt trận và các tổ chức đoàn thể cũng sẽ được nâng lên khi quy mô tổ chức đủ lớn để phát huy hiệu quả lãnh đạo và tập hợp quần chúng.

Bên cạnh đó, việc sắp xếp còn mở ra cơ hội khai thác tốt hơn các nguồn lực đầu tư. Các công trình văn hóa, thể thao, hạ tầng dân sinh sẽ được quy hoạch theo hướng tập trung, tránh đầu tư dàn trải. Những thiết chế văn hóa được xây dựng với quy mô lớn hơn sẽ phát huy hiệu quả sử dụng cao hơn, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của người dân.

Từ góc độ phát triển lâu dài, việc hình thành các thôn mới có quy mô lớn cũng tạo điều kiện thuận lợi để ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dân cư, thực hiện các dịch vụ công trực tuyến và từng bước hiện đại hóa công tác quản lý ở khu dân cư.

Quan trọng hơn, việc sắp xếp thôn lần này không đơn thuần là giảm số lượng đầu mối mà còn là quá trình tái cấu trúc không gian quản lý ở cơ sở, bảo đảm tương thích với quy mô của xã mới sau sáp nhập. Đây là bước đi cần thiết nhằm xây dựng hệ thống chính trị đồng bộ từ xã đến thôn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Từ 31 thôn còn 14 thôn là một sự thay đổi lớn. Nhưng nhìn ở góc độ phát triển, đây là cơ hội để Thạch Hà tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu lực quản lý và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Khi bộ máy được tinh gọn, nguồn lực được tập trung và không gian phát triển được mở rộng, lợi ích cuối cùng sẽ thuộc về chính người dân và cộng đồng dân cư trên địa bàn toàn xã.